Viên lĩnh hoa vàng
Đây là bộ bào viên lĩnh tiện phục thời Lý- Trần, với hoạ tiết hoa vàng được lấy cảm hứng từ hiện vật gốm sứ thuộc giai đoạn trên.
Cũng trong quyển thứ 14, tác giả của “An Nam chí lược” là Lê Tắc cho biết, người nước ta từ vương hầu cho tới thường dân đều chuộng áo viên lĩnh, quây thường đen và mặc quần ống may từ lụa là.
Phần tóc nữ theo lối “rẻ quạt” thời Lý-Trần dựa trên hiện vật đầu tượng của Viện Viễn Đông Bác cổ (EFEO) được tạo hình bằng cách thành búi trên đỉnh đầu, không sử dụng “quan” (冠) rồi rẽ đều búi tóc ra sao cho giống với hình nan quạt, ở phần chân rẻ quạt thắt dây rồi đính trang sức.
(Phải) Hiện vật đầu tượng niên đại Lý- Trần của Viện Viễn Đông Bác cổ (EFEO).
(Left) Frontal and back view of Ly- Tran period figurine displayed
at the Vietnam National Museum of History.
The Golden Flowered round-collar robe
This is a suit worn during the Ly- Tran dynasty, with a yellow flower pattern inspired by figurine dated back to that period. Le Tac , author of “Abbreviated Records of An Nam“, also said in the Vol. 14 that the countrymen, from the nobles to the commoners all preferred the round-collar robe, black skirt-like garnment and wearing trousers made of precious silk.
The handheld fan shaped hairstyle of the Ly-Tran dynasties is based on the figurine heads owned by the French School of the Far East (EFEO) which is shaped by forming a bun on top of the head without using the headwear “quan” (冠), and then spreading the hair bun evenly till it looks like a fan, at the bottom of the fan, tie a string and attach jewelry.
Tứ điên
Khi mô tả người Việt thời Lý, “Lĩnh Ngoại Đại Đáp” của học giả người Tống là Chu Khứ Phi đã nhắc tới một dạng áo bàn lĩnh, tức áo cổ tròn, may bằng vải là, thân áo xẻ thành bốn vạt, lại có kết cấu tương tự như áo Bối Tử của Trung Hoa, gọi là áo Tứ Điên.
Từ những mô tả trên, chúng ta có thể suy đoán rằng Tứ điên là một dạng viên lĩnh đối khâm, với phần vạt áo được cố định, che kín thân trên; vạt áo sau lưng có đường xẻ ở giữa, tạo thành hai vạt, hợp với hai vạt ở thân trước tạo thành bốn vạt.
Nguyên văn:
其餘平居上衣則上緊蟠領頸皂衫四裾如背子名曰四顚“
Những người còn lại thượng y là một thứ áo sam cổ tròn màu đen may bằng là, phần trên khép lại, thân áo xẻ thành bốn vạt, trông như áo Bối tử, gọi là Tứ điên.”
Hiện vật áo Bối tử thời Tống
Unearthed Beizi from Song dynasty
Four Flap tunic
When describing the Vietnamese people of the Ly dynasty, the “Representative Answers from the Region beyond the Mountains” of the Song scholar Chou Ch’ü-fei mentioned a black round-collar tunic made of gauze, its upper part was closed whereas the lower parts were slit into four flaps, and it ressembled the Beizi of China, and was called “Tứ điên”. From the above descriptions, we can infer that the Four Flap tunic is a round-collar tunic with parallel bodices, with a fixed upper part covering the whole torso; and the back of the tunic has a slit in the middle, forming two flaps, combining with the two frontal flaps to form four flaps.
其餘平居上衣則上緊蟠領頸皂衫四裾如背子名曰四顚
(Representative Answers from the Region beyond the Mountains): “The others wear a black round-collar tunic made of gauze. Its upper part is closed whereas the lower parts are slit into four flaps, and it ressembles the Beizi of China. The tunic is called “Tứ điên”.”
Viên lĩnh bán tí
Dựa vào bức tranh “Trúc Lâm Đại sĩ xuất sơn đồ” (竹林大士出山圖), với nội dung chính được khắc họa là đoàn tùy tùng của vua Trần Anh Tông rước Thượng hoàng Nhân Tông xuống núi, chúng ta biết được rằng các quân thị tùy trong cung cấm Thăng Long xưa sử dụng “trường chùy” (chùy cán dài), và mặc một loại bào viên lĩnh ngắn tay, được gọi là “bán ti”. Các lớp áo lót cũng như phần hạ y như thường quây hay quần áo đều ngắn hoặc nhỏ chứ không rộng, thụng như đồ của quan lại quý tộc, và đi chân đất, giúp cho họ dễ dàng thực hiện các thao tác.
Half-sleeve round-collar robe
Based on the painting “The Mahasattva Trúc Lâm Parting the Mountains” (竹林大士出山圖), depicting the entourage of Emperor Tran Anh Tong ascending the mountain to escort the Emperor Emeritus, we know that the imperial guards in the ancient Thang Long Forbidden Palace used pole-mace and wore a type of short-sleeved military uniform. The underclothes, such as the skirt-like garnment and trousers, are shorter, and the cross-collar shirt as well as the robe have shorter sleeves, fastened in the middle by belt, unlike the baggy luxurious clothing of the court officials and noble, and they walked on barefeet, which all facilitates the militaryman’s movements.
Thường phục Bạch bào
Bạch bào là một dạng áo viên lĩnh đại khâm, thường được may bằng chất vải thô, mặt vải trơn không hoa văn, có màu trắng ngả vàng chứ không trắng tinh như những loại vải đắt tiền đã được ngâm trong chất tẩy.“An Nam chí lược”, quyển 14 của Lê Tắc miêu tả về trang phục của vua Trần như sau:
“Quốc chủ lúc nhàn rỗi đội mũ Đường cân, đồ thường phục chuộng màu trắng.”
Nguyên văn:
國主平居戴唐巾常服貴白
國人著白者為之僭制惟婦女不禁
“Quốc chủ lúc nhàn rỗi đội mũ Đường cân, đồ thường phục chuộng màu trắng. Người trong nước nếu mặc quần áo màu trắng sẽ bị coi là tiếm chế, duy có phụ nữ là không bị cấm.”
Đây là một biểu hiện cho phong thái nho nhã của các bậc quân vương hai triều Lý- Trần, vua với dân có sự gần gũi tương đồng, song cũng tồn tại ranh giới mềm để phân biệt giai cấp, bởi cũng theo Lê Tắc, người trong nước nếu mặc màu trắng sẽ bị coi là tiếm vượt phạm thượng, chỉ trừ có phụ nữ là không cấm đoán việc mặc đồ trắng.
Và ẩn dưới lớp Bạch bào giản dị là những lớp áo lót được may từ những loại vải quý, được dệt hoa văn trùng điệp, từ đó thể hiện một cách kín đáo sự giàu có và đẳng cấp của chủ nhân bộ trang phục. Đây là một phong cách thời trang bắt đầu thịnh hành ở cuối thời Đường, và được tiếp tục duy trì ở các giai đoạn sau, mà không chỉ riêng Hoàng đế Đại Việt, quốc chủ của Tống, Đại Lý,… cũng có chung lối ăn mặc này
Emperor casual garnment- The White Robe
White Robe is a round-collar robe, usually made of coarse fabric, with a plain, patternless surface, of yellowish white colour, and not as pure white as expensive fabrics that have been soaked in bleach. “Abbreviated Records of An Nam “, vol. 14, of Le Tac, describes this attire of Tran dynasty mornachs as follows:
“The monarch wears tangjin hat in his leisure time, and for his casual clothes, white is the favourite colour.”
國主平居戴唐巾常服貴白國人著白者為之僭制惟婦女不禁
(Abbreviated Records of An Nam): “The Monarch wears tangjin hat in his leisure time, and for his casual clothes, white is the favourite colour. Anyone living within his dominiance would be considered irreverent if they are seen dressing in white, and only women are exempt from this prohibition.”
This attire is an expression of the elegance of the monarchs of the two Ly-Tran dynasties, as the sovereign and the subject share similarity, but there is also a soft boundary to distinguish between classes, because according to Le Tac, if people in the country wore white, they would be considered blasphemy, except for women who were not forbidden.
And hidden under the humble White Robe are undergarnments made of precious fabrics, woven with repeated patterns, thereby discreetly showing the wealth and class of the owner of the costume. This is a fashion style that began to prevail at the end of the Tang Dynasty, and continued its existence in later periods, but not only within the territory of Dai Viet, the sovereign of the Song, Dali, etc. also shared the same style.
Tiện phục viên lĩnh của hầu gái
“Nha đầu” (丫頭) vốn là kiểu tóc cột trái đào, rẽ ra hai bên. Trẻ em thời xưa trước khi đến tuổi đội mũ- cài trâm sẽ để “nha đầu”, cũng bởi lẽ vậy mà dần dần trở thành tên gọi chung để chỉ người hầu gái.
Bộ trang phục trên đây mô phỏng lại người hầu gái phục vụ cho tầng lớp quý tộc xưa, bao gồm áo trực lĩnh lót trong, bào viên lĩnh địa khâm tay hẹp, hông đeo nịt bụng, quấn thường ngắn và mặc quần ống để tiện lợi cho các hoạt động thường nhật.
Tiện phục viên lĩnh của “Thượng Lâm đệ tử”
Trước thời thuộc Minh, bên cạnh lối búi tóc ở sau gáy, nam nhân nước ta còn để tóc ngắn và rẽ ngôi, đặc biệt là trẻ em chưa đến tuổi làm lễ đội mũ.
Vào thời Lý, nhà vua cho tuyển chọn nam thiếu nhi có dung mạo đẹp đẽ, hát hay múa khéo, được huấn luyện các môn “Lục nghệ” (lễ, nhạc, bắn cung, cưỡi ngựa và điều khiển xe ngựa, thư pháp, số học)và luôn theo hầu cận bậc cửu ngũ chí tôn, được gọi là “Thượng Lâm đệ tử”.
Bộ trang phục trên đây mô phỏng lại trang phục của đội nam nhi hầu cận của Hoàng đế nhà Lý, bao gồm áo trực lĩnh lót trong, bào viên lĩnh địa khâm tay hẹp, hông đeo nịt bụng, quấn thường ngắn mặc quần ống để tiện lợi cho các hoạt động thường nhật.
Casual round-collar robe of the “Shanglin Disciples”
Before being dominated by the Ming dynasty invaders, apart from the bun at the nape of the neck, men of Dai Viet also kept their hair short and parted, especially children who were yet to receive the Confucin coming of age ceremony.
During the Ly dynasty, the emperors selected bonnie younglings who were skilful at dancing and singing, and they shall be trained in the “Six Arts” (ceremonies, music, archery, chariotry and equestrianism, calligraphy, and mathematics) and they would become close-by servants of the monarch, called “Shang Lam disciple”.
The outfit above simulates the costumes of the boy attendants of the Ly Emperors, including a cross-collar robe worn underneath, narrow-sleeve round-collar robe, waist belts, short skirt-like garnment and trousers for the convenience of daily activities.
Bia “Sùng Thiện Diên Linh” (1121) với bài minh văn ghi nhận sự tồn tại của Thượng Lâm đệ tử dưới triều vua Lý Nhân Tông (1072-1128).
“Sùng Thiện Diên Linh” Stele (1121), whose inscription confirms the existence of Shanglin Disciples during the reign of Emperor Lý Nhân Tông (1072-1128).